İnşaat sektöründe bims kullanımı

Pomza (bims), inşaat sektöründe kullanılacak ana materyallerde teknik açıdan genellikle aranılan birçok teknolojik özelliklere sahip olması nedeniyle, yapı malzemesi olarak tercih edilen ve kullanılan doğal bir malzeme olarak biliniyor.

Pomza (bims) taşı, endüstriyel bir hammadde olarak birçok sektörel alanda kullanılmaktadır. Bu kullanım, endüstriyel amacına göre ya ana hammadde olarak veya katkı malzemesi biçimindedir. Pomza taşının dünyada ve ülkemizde en yaygın kullanım alanı inşaat sektörüdür. Bununla beraber dünyada pek çok endüstri alanının da temel hammadde kaynağı olmasına rağmen, ülkemizde tekstil sektörü haricindeki diğer endüstri alanlarında durum farklılık göstermektedir. Bu farklılık, ithal-işlenmiş ürün halinde farklı ticari markalar olarak kullanılması, daha pahalı alternatif ürünlerin kullanımı ve kullanım alanlarındaki endüstri dallarına hitap edecek işleme tesisleri ile ilgili yatırımların yok denecek kadar az olmasından kaynaklanmaktadır.

Pomza (bims), inşaat sektöründe kullanılacak ana materyallerde teknik açıdan genellikle aranılan birçok teknolojik özelliklere sahip olması nedeniyle, yapı malzemesi olarak tercih edilen ve kullanılan doğal bir malzemedir. Belli başlı bu özellikler arasında; doğal bir malzeme oluşu, kimyasal tepkimesiz, yanmaz, gözenekliliği nedeniyle hafif, atmosferik ortam koşullarına karşı son derece dayanıklı, inorganik, non-toksik, zararsız ve mikro-organizmalardan etkilenmemesi gibi avantajları sayılabilmektedir. Endüstriyel olarak kullanılan doğal, suni ve/veya yarı suni birçok endüstriyel hammadde türüne göre; değişik avantajlara sahip olan pomza taşı, giderek artan bir eğilimle, farklı kullanım alanları bulmaktadır. İnşaat sektöründe son yıllarda hafif yapı malzemelerine verilen önemin giderek artmasıyla birlikte, hammadde tüketiminde pomza taşının yapı malzemesi olarak kullanımı da giderek yaygınlaşmaktadır. Pomza, inşaat yapı malzemesi ürünlerinde istenilen özellikler olarak bilinen düşük birim hacim ağırlığı, yüksek ısı ve ses izolasyonu, iklimlendirme özelliği, kolay sıva tutması, mükemmel akustik özelliği, deprem yük ve davranışları karşısındaki elastikiyeti, yangına yüksek dayanımı ve alternatiflerine göre daha ekonomik oluşu gibi üstün özelliklerinden dolayı inşaat ve yapı endüstrisinde geniş bir kullanım alanı bulmaktadır. Ayrıca, inşaat sektöründe, tarihsel gelişim süreci içerisinde, yapılarda hafif beton karışımlarının kullanım gerekliliği çok eskilere kadar dayandığı da bilinen bir gerçektir. Isı-ses izolasyonu ve özgül ağırlığı bakımından yüksek yalıtım özelliklerine sahip olması sebebiyle, hafif beton yapımında kullanımı üzerine birçok örnekleri görmek de mümkündür. Sadece pomza taşı kullanılarak elde edilmiş hafif betonların ısı iletkenlik değerleri, bir Avrupa Norm standardı olan TS EN 1745:Nisan 2004 “Kâgir ve kâgir mamulleri - Tasarım ısıl değerlerinin tayini metotları” Standardında birim hacim kütlelerine göre Çizelge 1’de belirtilen değerler olarak tanımlanmıştır.

Bu değerlere bakıldığında, pomza agregalardan yapılan hafif beton elemanlarının ısı yalıtımı ve ısısal konfor açısından son derece avantajlı değerlere sahip olduğu görülmektedir. Isı-ses yalıtımının sağlanmasının yanı sıra, birim ağırlıklarının normal betona nazaran çok daha düşük olması nedeniyle, hafif yapı malzemeleri ile yapılarda hafif beton kullanımı birçok avantajlar da sağlamaktadır. Bu amaçla, ülkemizde bol miktarda bulunan doğal hafif agregaların değerlendirilmesi gündeme gelmiş ve pomza taşı, yaygın kullanım alanı bulmuştur.

İnşaat sektöründe konut ihtiyacının karşılanabilmesi için günümüze kadar çok katlı binaların inşaasında bazı problemlerle karşılaşılmıştır. Bunların en önemlisi binanın kendi ağırlığının fazla olmasıdır. Binanın bu olumsuz ağırlıklarını azaltılması amacıyla betonda kullanılan normal agrega yerine alternatif malzemeler araştırılmış ve bulunan çözümün agregayı hafifletmek olduğu sonucuna varılmıştır. Beton içerisindeki normal agrega yerine böylece hafif agrega kullanılmaya başlanmıştır. Kullanılan hafif agrega, betonun özgül ağırlığını azalttığı gibi binanın ısı ve ses yalıtımını sağlamakta, yangına karşı direncini artırmakta ve bu gibi özelliklerinden dolayı sektör bazında kullanılma oranını artırmaktadır. Özellikle inşaat sektörünün gelişmesi ve modern tekniklerin ortaya çıkmasıyla, teknolojik yönleri yanında konfor şartları da aranılır olmuştur.
Konutlarda hafif beton kullanmakla, enerji yönünden kazanç da sağlanmaktadır. Konutlarda kullanılacak hafif agregalı taşıyıcı betonlar ses yutuculuğu bakımından daha iyi sonuçlar verebilmektedir. Konut yapımı için kurulabilecek prefabrik elemanların üretilmesiyle ısı tasarrufu yönünden büyük yararlar sağlayabileceği gibi hafif beton yapı elemanlarının sağlayacağı ekonomi yanında, kendi ağırlığının azalması dolayısıyla deprem kuşağında bulunan yörelerde kullanımının yaygın olduğu görülmektedir.

Günümüzde malzemelerin teknik olarak daha fazla yüke mukavemetli ve emniyetli olmasının yanı sıra hafif olma özelliği de aranmaktadır. Bu aranan şartlar hafif doğal agregalar içerisinde pomzadan mamul edilen inşaat elemanlarında mevcuttur. Pomza hammaddesi, inşaat sektöründe birçok üstün vasıflarından dolayı kullanılmaya başlanmış olup, her geçen gün daha da artan miktarlarda kullanımı devam etmektedir. Pomza taşı ile hafif beton eldesi ve izolasyon yapı malzemesi oluşturulması ile ilgili karakteristik değişimler ve inşaat sektöründe hafif beton optimizasyonu için karışım parametrelerinin doğru olarak yapılması, maliyet ekonomisi açısından son derece önemli olmaktadır. İnşaat sektöründe 2000’li yılların başında görülen bu gelişmelerin ışığında, pomzadan mamül yapı elemanları sektörün en önde gelen bir yapı malzemesi olarak yerini almıştır. Bu bakımdan, pomza taşının bu sektörde hangi alanlarda ve hangi kriterler göz önünde bulundurularak kullanılabilirliği üzerine detay analiz ve değerlendirmeler, üniversite-sanayi ve sektör işbirliğinde yürütülmektedir. Pomza taşı sadece bimsblok üretiminde değil, bunun haricinde inşaat sektörünün birçok alanında da kullanılmaktadır. Ülkemizde, pomzanın inşaat sektöründe farklı alanlarda kullanımı üzerine tamamlanan ve halen sürdürülen pek çok ARGE çalışmaları mevcuttur.

Bu çalışmalar ışığında üretimi planlanan ürün çeşitleri ana başlıklar olarak özetle aşağıda sıralanmıştır:

1. Yeni geometrik formlarda bimsblok duvar elemanları üretimi; Avrupa Birliğine uyum sürecinde, Avrupa Norm Standardı olan EN 771-3’ün ülkemizde yürürlüğe girmesi ile birlikte, üretilecek olan blok elemanlarında bugüne kadar getirilen şekilsel kısıtlamaların kaldırmasının ötesinde, istenilen boyut ve geometrilerde blok üretimini de yapabilme olanağı gündeme gelmektedir. Bir başka deyişle, özel ürünlerin yapımına standart ölçeğinde izin verilmektedir. Yeni geometrik formlarda üretilecek bloklar, sektördeki geleneksel yapı elemanı anlayışını da değiştirecektir.

2. Ülkemizin yıllık konut ihtiyacı yaklaşık 300 bin adet dolayındadır. Günümüzde halen konut üretimi artan bir ivme ile sürmekte ve tüm konut projelerinde, ısısal konforun sağlanması bakımından yeterli yalıtım özelliğine sahip malzemeler kullanmak tercih nedeni ve zorunluluk haline gelmiştir. Bimsblok, duvar/döşeme elemanı ve yalıtım malzemesi özelliğini bünyesinde en ekonomik biçimde birleştirebilen, yerli kaynaklara dayalı bir üründür. Ancak, bimsblok ile duvar imalatında, aynı zamanda benzer karakteristik özellik gösterecek farklı ürünlerde gündeme gelmektedir. Bugüne kadar yürütülen ARGE çalışmaları, pomza (pumisit) örgü harcı ve sıva ürünlerinin, yapıya ilave pek çok katkı sağladığını ortaya koymuştur. Mevcut üretim teknikleri kullanılarak, pumisit hazır harç ve sıva tesisleri kurulması ve böylece bimsblok beraberinde entegre mamullerin üretimi mümkündür. Böylece, herhangi bir bimsblok tesisi kombine üretim yapan ve müşterilerine paket ürün verebilen konuma da gelebilmektedir. Ayrıca, aktif deprem kuşağında yer alan ülkemizde, sağlam konutların üretiminde hafif örgü harcı ve hafif sıva kullanımının sağlayacağı faydalar da göz ardı edilmemelidir.

3. Doğal gaz kullanımının ülkemizde giderek yaygınlaşmasına paralel olarak beraberinde yeni bir üretim alanı da gelişmektedir. Bu alan, doğal gaz baca elemanları üretimidir. Doğal gaz kullanılan konutların bacaları, geleneksel baca kullanımından farklı olup, hafif ve yalıtım özelliği olan malzemelerden imal edilmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda, pomza agregalı baca elemanı imalatı gündeme gelmektedir. Pomza agregalı baca elemanı üretimi yapan küçük ve orta ölçekli imalathanelerin sayısı gün geçtikçe artmaktadır.

4. Duvar imalatında önemli elemanlardan biri de lento kullanımıdır. Ülkemizde lentolar, genellikle geleneksel betondan, donatılı ya da seyrek donatılı olarak yapılmaktadır. Ancak, bu elemanların yüksek birim ağırlıkları nedeniyle, uygulama alanında işçiliği zor ve kullanımı pratik olmaktan uzaktır. Ayrıca, duvarda ısı köprüsü oluşturmakta, lento yüzeylerinde nem yoğuşmaları da meydana gelebilmektedir. Yapılan ARGE çalışmaları pomza agregalı hafif betondan, 1,7 metreye kadar donatısız ve 3 metreye kadar seyrek donatılı lento imalatının mümkün olduğunu göstermektedir.

5. Çevre düzenlemesi ile özellikle gürültü kirliliği olan dış ortamların ön planda tutulduğu durumlarda, pomza agregalı peyzaj bloklarının önemi gündeme gelmektedir. Özellikle Almanya başta olmak üzere birçok Avrupa ülkesinde, otoban kenarları, havaalanları çevresi, park ve bahçe düzenlemelerinde pomza agregalı peyzaj bloklarının kullanımı oldukça yaygındır. Halka bloklar şeklinde üretilen ve herhangi bir harca gereksinim duyulmaksızın duvar/şev örgüsü yapılabilen bu blokların, ülkemizde üretimi çok kısıtlı olup buna bağlı olarak kullanımı da yok denecek kadar azdır. Peyzaj blokları ekonomik getirisi yüksek, uygulaması son derece kolay, çevre düzenlemesi açısından estetik ürünlerdir.

6. Hafif beton, gelişmiş ve gelişmekte olan pek çok ülke açısından yeni olmamakla birlikte ülkemiz beton endüstrisi bakımından yeni bir konudur. Hafif betonun normal betona göre pek çok avantajı vardır. Bunlar arasında yapı statik yükünde azalma, yangına dayanım, yüksek ısı ve ses yalıtımı, titreşimleri kısmen absorbe edebilmesi ve ekonomik oluşu sayılabilir. Halen, bazı beton üreticisi kuruluşlar hafif agregalar ile yarı taşıyıcı ve taşıyıcı özellikte beton üretimi konusunda ARGE çalışmalarına başlamışlar ve deneme üretimlerini kısmen sürdürmektedirler. Bu araştırma çalışmaları ışığında önümüzdeki yıllarda hafif betonun inşaat sektörü içerisinde önemli bir paya sahip olacağı muhakkaktır. Bu durumda hafif betonun temel hammaddesi kuşkusuz yine pomza olacaktır.

7. Panel duvar uygulamaları ile bina yapım tekniği, ülkemizde de kabul görmeye başlamıştır. Hızlı bir imalat olması açısından inşaat sektöründe az da olsa sürekli bir pazar payı mevcuttur. Bu konuda da muhtelif araştırma çalışmaları yürütülmektedir. Yakın gelecekte hafif panel duvar üretimi önemli bir endüstri dalı olacaktır. Bu tarz üretim yapan kuruluşlarında yine tercih edilebilecek yegane hammadde pomza olacaktır.

Her geçen gün, pomzaya dayalı üretim yapan kuruluşların sayısında ve mevcut kuruşların aynı alandaki yeni yatırımlarında önemli artışlar olmaktadır. Kısaca özetlemek gerekirse, tamamlanmış ve halen sürdürülen ArGe çalışmalarından elde edilen bulguların ışığında pomza taşının, inşaat sektöründe Şekil 1`de logo olarak gösterilen tüm alanlarda kullanılabildiği görülmektedir.

Şekil 2’de irdelendiğinde, pomza taşının inşaat endüstrisinde kullanım alanlarının başlıca 6 ana kategoride ele alınabileceği görülmektedir: